Zabytki warte poznania

Wybrane zabytki Poznania

Ostrów Tumski, Śródka, Stare Miasto, Śródmieście, Cytadela

Ostrów Tumski

wyspa położona u ujścia Cybiny do Warty jest najstarszą częścią Poznania. W tym miejscu Książę Mieszko I przyjął Chrzest włączając Polskę do Chrześcijańskiej rodziny. W X w. powstał tu pierwszy gród władcy Poznanan, stąd nazwa Miasta, który następnie został zniszczony przez Mieszka I. Mieszko wybudował Palatium z kaplicą Najświętszej Marii Panny oraz pierwszą Katedrę.

Palatium

usytuowane przy obecnej ul. Ostrów Tumski po lewej stronie, przylegające do Kościoła Najświętszej Marii Panny. Częścią Paltium była kaplica ufundowana przez Dobrawę (najstarsza świątynia chrześcijańska na ziemiach Polskich).

Kościół Najświętszej Marii Panny

zbudowana w XV wieku na miejscu pierwotnej kaplicy pałacowej Dobrawy. Obecny wygląd kościoła został nadany w 1954 roku.

Psałteria

w stylu późnogotyckim ufundowana w 1512 przez Biskupa Jana Lubrańskiego. Związana z Collegium Psałterzów (12 kapłanów śpiewających co 2 godziny Psałterz Dawidowy przy Katedrze).

Zamek Królewski II zwany popularnie Cesarskim

Festyn z okazji urodzin ul. Św. Marcin 11 listopada

Katedra Świętych Piotra i Pawła

pierwsze babtysteria wybudowane w 996 oku, poźniej katedra wczesnoromańska i romańska. W XIV wieku powstał nowy korpus nawowy wraz z kaplicami bocznymi a w XV w. prezbiterium z obejściem i kaplicami oraz trzy wieże latarnie nad prezbiterium. W wieku XVI dodano dwuwieżową fasadę. W wiekach XVI - XVIII była wielokrotnie remontowana i modernizowana uzyskując elementy renesansowe i barokowe. w XVIII wieku zmieniono zwieńczenia wież i wnętrze na późno barokowe. Po II wojnie światowej na skutek zniszczeń, odbudowano katedrę w stylu gotyckim. W podziemiach katedry eksponowane są relikty grobów Mieszka I i Bolesława Chrobrego oraz babtystriów. Znajduje się tam także krypta z lapidarium i grobami poznańskich arcybiskupów. Poznańska katedra jest miejsce spoczynku królów i książąt polskich z dynastii Piastów, pochowani tu zostali: Mieszko I, Bolesław Chrobry, Mieszko II, Kazimierz Odnowiciel, Władysław Odonic, Przemysł I, Bolesław Pobożny i Przemysł II.

Akademia Lubrańskiego

U zbiegu ulic Lubrańskiego i Ks. Posadzego stoi budynek dawnej Akademii Lubrańskiego, założonej w 1519 przez biskupa Jana Lubrańskiego. Była to pierwsza na ziemiach polskich szkoła nauczająca w duchu humanistycznym. Na ulicy Ks. Posadzego znajduje się Muzeum Archidiecezjalne przez arcybiskupa Floriana Stablewskiego. na Cybiną przy ul. Dziekańskiej znajdują się resztki pruskich murów obronnych.

Zagórze

część Ostrowa Tumskiego oddzielona od części katedralnej wyspy przez ul. Prymasa Wyszyńskiego, najmniejsza dzielnica Poznania. W średniowieczu było to podgrodzie, dziś zabudowa XIX wieczna - kamienice.

ul. Fredry - Collegium Maius - Pierwotnie Budynek Komisji Kolonizacyjnej

Śródka

dawna osada służebna z cotygodniowym targiem, stąd nazwa, powstała w XII w. Pierwsze miasto Wielkopolskie lokowane na prawie magdeburskim. W 1800 roku przyłączona do Poznania. Pomiędzy Śródką a Cybiną został ulokowany Ostrówek, prawdopodobnie najmniejsze miasto. Rzeczypospolitej. Kościół św. Małgorzaty - usytuowany na rynku śródeckim. Obecna budowla powstała w 1231 roku jako największy kościół podmiejski. na przeciw kościoła znajduje się dawny Dom Kongregacji Filipinów. Kościół św. Kazimierza oraz dawny Klasztor Reformatów znajdują się na północnym wschodzie Środki. Szczególną uwagę należy zwrócić na ołtarz i tabernakulum z elementami relikwiarzowymi. Od 1963 roku świątynia należy do Kościoła polskokatolickiego. W klasztorze natomiast po kasacji zakonu umieszczono pierwsze na ziemiach polskich seminarium nauczycielskie.

Komandoria

położone na wschód od Śródki tereny zagospodarowane przez Joannitów (kawalerów maltańskich), stąd też tereny należące do nich nazwano Maltą. Komandoria została ostatecznie zlikwidowana w XIX wieku. Kościół św. Jana Jerozolimskiego - wybudowany w XIII wieku przez Joannitów jako jedna z pierwszych ceglanych budowli w Polsce.

Stare Miasto

usytuowane na zachodnim brzegu Warty. Lokacja miasta nastąpiła w 1253 roku. Gród zaplanowano na kształt owalu. Miasto wytyczono na schemacie krzyża, w punkcie przecięcia linii stoi pręgierz. Od wschodu miasto ograniczała Warta od północy Bogdanka od południa ciek Kanionki (już nie istnieje) a od zachodu Wzgórze Przemysła z grodem warownym.

Stary Rynek - Widok z rogu ul. Wodnej i Świętosławkiej

Stary Rynek

kwadratowy plac o boku 140 m, trzeci co do wielkości w Polsce. Otoczony z czterech stron kamienicami. Po środku rynku znajduje się Ratusz, Waga miejska, Odwach oraz zabudowania handlowe. W czasie II wojny światowej uległ zniszczeniu. Odbudowany w stylu renesansowym i barokowym. Niegdyś w czterech rogach rynku stały cztery studnie. Do dziś zachowała się tylko jedna - Prozerpiny. Niedawno odbudowano studnię Appola, a dwie pozostałe, Marsa i Neptuna czekają w kolejce na odbudowę. Przed Ratuszem umieszcony jest pręgierz, którego Słup zwieńczony jest postacią kata trzymającego w jednej ręce miecz a w drugiej rózgę - symbole władzy katowskiej (kary śmierci i innych kar cielesnych). Kara śmierci nie była wykonywana przy pręgierzu do tego służyła szubienica za miastem przy obecnej ulicy Międzymoście a później Półwiejskiej. Do ratusza przylegają też domki budnicze, będące reliktem dawnych urządzeń handlowych, starych bud drewnianych służących do sprzedaży śledzi, soli, świec. Z czasem przekształciły się one w kamieniczki. Za rogiem przylega do domków budniczych dawna kancelaria miejska. Dziś mieści się tam Towarzystwo Przyjaciół Miasta Poznania założone w 1922 przez Prezydenta Cyryla Ratjskiego. do tego wszytkie przylega jedyna hańba starego miasta czyli galeria Arsenał i Muzeum Wojskowe, wybudowane w latach 60 XX w. w stylu socjalistycznym. Na rynku u wylotu ul. Wrocłaskiej znajduje się figura św. Jana Nepomucena mająca uchronić miasto od częstych powodzi. środkowe zabudowania rynku od strony zachodniej to Odwach służący milicji miejskiej ufundowany przez Kazimierza hrabiego Raczyńskiego. Obecnie znajduje się tam muzeum Powstania Wielkopolskiego. Do Odwachu przylega Waga miejska w wyglądzie nadanym przez Jana Babtystę Quadro, służąca do ważenia towarów przywożonych na rynek. Obecnie znajduje się tam Urząd Stanu Cywilnego. Drugą rzeźbą na rynku jest postać Bamerki wzniesiona w 1915 roku celem upamiętnienia przybycia Bambrów do Wielkopolski. Co ciekawe Bamberka ma na sobie strój szamotulski. Figura została pomyślana jako studnia. U wylotu ul. Franciszkańskiej znajduje się Pałac Działyńskich, znakomita budowla i najładniejsza kamienica Starego Rynku. Z rynku wychodzą następujące ulice: Wielka, Woźna, Wodna, przy której znajduje się pałac Górków, obecnie siedziba Muzeum Archeologicznego, Świętosławska prowadząca do Fary, Wrocławska na końcu której znajduje się dawny Hotel Saski pierwszy w Poznaniu budynek hotelowy, Szkolna, Paderewskiego wraz ze słynnym Bazarem oraz ul. Franciszkańska z Kościołem i Klasztor Franciszkanów u zakończenia której znajduje się Zamek Królewski, a także ul. Wroniecka z Kościołem Katarzynek i ul. Żydowska na końcu której znajdziemy resztki murów miejskich.

Ratusz

jeden z najbardziej znanych zabytków architektury renesansowej. Wybudowany w drugiej połowie XIII wieku. Po pożarze w 1536 r. przebudowany przez Jana Baptystę Quadro. Wtedy też umieszczono przy zegarze poznańskie Koziołki. Po wojnie odbudowany w kształcie jaki nadał mu Quadro. Na uwagę zasługuje loggia i attyka, które były pierwszymi nowożytnymi fasadami w Polsce. Wokół ratusza umieszczono płaskorzeźby symbolizujące cnoty: Cierpliwość, Roztropność, Miłość, Sprawiedliwość, Wiarę, Nadzieję, Męstwo i Umiarkowanie. W loggi umieszczono podobizny polskich królów i książąt a także herby członków poznańskiej rady miejskiej z czasów przebudowy. Dookoła ratusza znajdują się inskrypcje łacińskie. Ratusz służący do II wojny światowej swemu przeznaczeniu dziś jest siedzibą Muzeum Historii Miasta Poznania. Codziennie o 12:00 grany jest hejnał oraz pod zegarem trykają się poznańskie koziołki.

Zamek Królewski, wzgórze Przemysława

Zamek królewsk

Po przeniesieniu miasta na lewy (zachodni) brzeg Warty zaistniała konieczność zbudowania nowej siedziby książęcej. Ostrów Tumski został przekazany biskupom. Rezydencja została ulokowana na wzgórzu w pobliżu rynku (Wzgórze Przemysła, ul. Zamkowa). Zamek pełnił funkcję rezydencji książąt i królów Polski a także starosty a później pruskiej rejencji. Obecnie mieści się w nim Muzeum Sztuk Użytkowych. Istnieje projekt odbudowy południowego skrzydła zamku więcej informacji można znaleźć pod adresem: www.zamek-krolewski.poznan.pl. Wielokrotnie niszczony został obudowany po wojnie w kształcie nadanym mu przez Hrabiego Raczyńskiego. Do zamku przyległy mury obronne miasta do dziś zachowały się: baszta w dawnym zespole Klasztoru Katarzynek, węzeł bramy Wronieckiej, baszta artyleryjska przy ul. Masztalarskiej oraz oznaczone na nawierzchni ulic narysy bram Wielkiej, Wodnej i Wrocławskiej. Istnieją też ślady trzech bramek: Zamkowej, Dominikańskiej i Ciemnej Bramki, Jej pozostałością jest ul. Za Bramką, która wiedzie wprost do Placu Kolegiackiego. Historia Placu wiąże się bezpośrednio z główną świątyniom miasta pod wezwaniem św. Marii Magdaleny, podniesionym w 1471 roku do rangi kolegiaty. Świątynia spłonęła w XVIII w, i władze pruskie nakazały rozbiórkę ruin. Zabudowa wokół placu związana była z kolegiatą. Po niszczeniu Kolegiaty św. Marii Magdaleny farę przeniesiono do Kościoła św. Stanisława biskupa, czyli obecnej Fary Poznańskiej. Jest on jednym z najcenniejszych zabytków architektury barokowej w Polsce. Fara została wybudowana przez jezuitów jako część kolegium. Budowa świątyni rozpoczęta została w roku 1649, a trwała z przerwami ponad 50 lat konsekrowana została w roku 1705. Po kasacie zakonu jezuitów, od roku 1798 świątynia stała się miejskim kościołem parafialnym (farą). Po II wojnie światowej, w czasie odbudowy poznańskiej katedry fara pełniła rolę prokatedry. Kościół posiada bardzo bogate, trójnawowe i bardzo obszerne wnętrze. Wysokość świątyni - 34 metry, a długość 55 metrów. Fara znana jest z organów, składają się one z 2579 piszczałek, z których najdłuższe mają ok. 6 metrów długości. W weekendy odbywają się koncerty organowe. Więcej o kościele farnym znajdziesz na stronie www.fara.poznan.pl. Zespół Kolegium jezuickiego przylega bezpośrednio do Fary i ciągnie się wzdłuż ul. Gołębiej aż do Placu Kolegiackiego. Pierwszym rektorem kolegium został Jakub Wujek. Po kasacji zakonu i zajęciu Poznania przez prusaków budynki zostały przeznaczone dla administracji i taką funkcję budynki pełnią do dziś. Mieści się tu miejski magistrat. Trzecią częścią kolegium była szkoła (obecnie szkoła baletowa) mieszcząca się po przeciwległej stronie ul. Gołębiej.

Opera poznańska - Teatr Wielki im. Stanisława Moniszki w Poznaniu

Wzgórze św. Wojciecha

Okolice Starego Rynku również zasługują na uwagę w szczególności Wzgórze św. Wojciecha - położone jest ono na północ od rynku pomiędzy dolinami rzek: Bogdanki i Wierzbak (już nie istnieje. Według przypuszczeń mieścił się tu gród obronny wspomagający Ostrów Tumski. Na wzgórzu we wschodniej części znajduje się Kościół św. Wojciecha - tradycja wiąże jego wybudowanie z kazaniem jakie św. Wojciech miał tu wygłosić przed wyruszeniem do Prus. Obecny wygląd kościół uzyskał w 1910 za probostwa ks. Bolesława Kościelskiego, który ponadto stworzył panteon wybitnych Wielkopolan. Pochowanu tu między innymi: Karola Marcinkowskiego (wybitnego poznańskiego lekarza), Józefa Wybickiego (twórcę hymnu narodowego), płk. Andrzeja Niegolewskiego (bohatera spod Samosiery), gen. Michała Sokolnickiego (adiutanta Napoleona), kompozytorów: Feliksa Nowowiejskiego i Tadeusza Szeligowksiego a także wybitnego podróżnika i odkrywcy Pawła Edmunda Strzeleckiego oraz złożono urnę z sercem twórcy Legionów gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Na przeciw kościoła św. Wojciecha po zachodniej stronie wzgórza usytuowany jest XVII wieczny Kościół i Klasztor Karmelitów Bosych - na ciekawostkę zasługuje fakt pochowania tu Mikołaja Skrzetuskiego, pierwowzoru Jana Skrzetuskiego z Trylogii Sienkiewicza. Na wzgórzu znajduje się też najstarsza poznańska nekropolia z 1808 r., która w 1948 r. uzyskała rangę - Cmentarza Zasłużonych Wielkopolan. Pierwotnie pełnił on rolę cmentarza farnego później gdy zabrakło miejsca i cmentarz zamknięto zaczął pełnić rolę lapidarium. Pochowani są tu między innymi: przemysłowiec Hipolit Cegielski, lekarz Bolesław Krysiewicz, księgarz i wydawca Jan Konstanty Żupański, prezydent Poznania Cyryl Ratajski, marszałek Senatu II RP Wojciech Trąpczyński, pierwszy dowódca powstania wielkopolskiego gen. Stanisław Taczak, premier Stanisław Mikołajczyk. Znajduje się tu również kamień upamiętniający wszystkich Wielkopolan, którzy zginęli w górach - "Zmarłym ku pamięci, żywym ku przestrodze" głosi napis na kamieniu. Został on ustawiony staraniem wybitnego poznaniaka, nieżyjącego już, Prezesa Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Jerzego Juliusza Preislera. Na przeciw Cmentarza stoi znakomicie wkomponowany w otoczenie pomnik Armii Poznań. Można powiedzieć, że wzgórze św. Wojciecha to w całości miejsce pamięci po zasłużonych Wielkopolanach.

Widok na stare miasto z dachu kamienicy przy ul. Chwaliszewo

ul. Garbary

Na wschód od rynku równolegle do Warty biegnie ul. Garbary będąca pamiątką po najstarszym rzemieślniczym przedmieściu Poznania. Wzdłuż ulicy idąc na północ można obejrzeć ciekawe zabudowania takie jak: kompleks budynków szkolnych (obecnie szkoła podstawowa nr 40), pawilon reklamowy firmy Antoniego Krzyżanowskiego, przepompownię ścieków zbudowaną w formie neogotyckiej oraz zespół danych rzeźni miejskich. Natomiast zmierzając na południe dotrzemy w końcu do XV w. placu Bernardyńskiego, który są nazwę uzyskał dzięki Kościołowi i Klasztorowi Bernardynów, obecnie klasztor jest śiedzibą prowincjała (mieści się tam również muzeum) oraz dawnemu Kościołowi i Klasztorowi Bernardynek, po kasacji zakonu przez władze Pruskie budynki zajęły Siostry Miłośierdzia Zgromadzenia św. Wincentego à Paulo, którego zadaniem jest opieka nad chorymi. Najstarszy budynek zakonu został zamieniony na szpital i tak pozostało do dziś (Szpital Przemienienia Pańskiego) . W 1891 roku plac był miejscem pierwszej 1. majowej manifestacji. Od ul. Garbary odchodzi ul. Grobla, pozostałość po dawnej wyspie i osadzie istniejącej tutaj od XV w. Zmierzając w stronę obecnego koryta Warty można zajrzeć do Kościół Wszystkich Świętych, dawniejszej świątyni ewangelickiej, warto spojrzeć na budynki pierwszej poznańskiej gazowni i elektrowni a także na budynek dawnej loży masońskiej, w którym znajduje się obecnie Muzeum Etnograficzne.

Plac Wiosny Ludów

Od południowej strony do Starego Rynku przylega Plac Wiosny Ludów, całkowicie zniszczony w czasie II wojny światowej nie odzyskał swojego pierwotnego wyglądu do dziś. z Placu wychodzi główna ulica miasta - św. Marcin (w kierunku zachodnim) oraz ul. Półwiejska (w kierunku południowym), na początku której znajdziemy rzeźbę uliczną postaci Starego Marycha, bohatera radiowych felietonów Juliusza Kubla, prezentowanych przez Mariana Pogasza. Na końcu ulicy zaś ruiny starego browaru Huggerów, adaptowane obecnie do celów handlowych i rozrywkowych. z Placu wychodzi również ul. Podgórna prowadząca do Śródmieścia.

O rozwoju miasta na zachód zadecydowały głównie względy mieszkaniowe a stało się to za przyczyną przekształcania Poznania w Festung Posen przez Prusaków. To właśnie śródmieście miało się stać dzielnicą mieszkaniową dla oficerów i urzędników pruskich.

Nowoczesność łączy się z tradycją - ul. Kantaka

Al. Marcinkowskiego

rozpoczynające się przy ul. św. Marcin biegną aż do Wzgórza św. Wojciecha. Usytuowane jest przy nich kilka znaczących dla miasta obiektów. Muzeum Narodowe, Biblioteka Raczyńskich - pierwsza publiczna biblioteka w Polsce, a także budynek dawnej poczty głównej i budynek obecnej ASP. Aleje były pomyślane jako bulwar spacerowy.

W przygotowaniu:

• Plac Wolności
• Arkadia
• Teatr Polski
• Plac Cyryla Ratajskiego
• Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
• Plac Wielkopolski
• Kościół św. Marcina
• Zamek Królewski (Cesarski)
• Plac Mickiewicza
• Uniwersytet im. Adama Mickieiwcza Collegium Minus i Jurridicum, Collegium Maius
• Teatr Wieli im. Stanisława Moniuszki (Opera)
• Most teatralny i teatralka

 

Previous page: Historia Poznania  Next page: Śladami Adama Mickiewicza